Je bent al uren onderweg in het bos als je beseft dat je verdwaald bent. Geen bereik, batterij bijna leeg, en je maag begint te knorren. In dat moment maakt het verschil of je weet welke planten je veilig kunt eten - en welke je met rust moet laten. Het goede nieuws: je hoeft geen botanicus te zijn. Een paar soorten kennen is genoeg.
De eerste regel: zekerheid of niets
Voordat we naar de planten gaan, de regel die je altijd moet onthouden: eet alleen wat je zonder twijfel herkent. Niet "dit lijkt op...", maar echt zeker. Gevlekte scheerling lijkt op wilde wortel maar veroorzaakt ademverlamming. Sommige donkere besjes in het bos lijken sprekend op bosbessen maar zijn nachtschade. Een vergissing in een noodsituatie kan dodelijk zijn.
Begin dus met de soorten die zo kenmerkend zijn dat je ze nauwelijks kunt missen. Die behandel ik hieronder. Wil je je kennis over overlevingssituaties verder uitbreiden? Lees dan ook wat je altijd mee moet nemen de natuur in.
Brandnetel - het noodvoedsel dat overal groeit
De brandnetel is het ideale beginpunt voor elke survivalist. De plant groeit langs bosranden, oevers, op vochtige grond en in tuinen door heel Nederland. Je herkent hem aan de zaagvormige blaadjes, de vierkante stengel en de prikkende haren die je onmiddellijk voelt zodra je ze aanraakt.
Die haren zijn juist een voordeel: je vergist je nauwelijks in een brandnetel. Dode netel lijkt er van een afstand op, maar heeft gladde bladeren zonder prikstof en een andere bladrand. De dode netel is overigens ook eetbaar.
Pak altijd de jonge toppen - de bovenste 4 tot 6 blaadjes. Kook ze kort of leg ze op een steen naast het vuur tot ze slap worden. Dat neutraliseert de brandstoffen. Ze smaken als spinazie en zitten vol ijzer, vitamine C en eiwitten. Daarvoor heb je wel vuur nodig - en dat kun je leren maken met de juiste techniek.
Paardenbloem - van wortel tot bloem eetbaar
De paardenbloem groeit in gazons, bermen, akkerranden en tussen tegels. Vrijwel iedereen herkent hem. Het bijzondere is dat alle delen eetbaar zijn.
De jonge blaadjes smaken het best - licht bitter, vergelijkbaar met rucola. De gele bloemen kun je rauw eten of op vloeistof laten trekken. De diepe wortel kun je roosteren boven een vuur als koffiesurrogaat, of gewoon koken als groente. Herkenning is makkelijk: de holle stengel met witte vloeistof als je hem breekt, de getande blaadjes in een rozet op de grond, en de enkelvoudige bloem op een rechte steel. Vergissen is bijna onmogelijk.
Zevenblad - de plant die tuiniers vervloeken
Wie ooit een tuin heeft gehad, kent zevenblad als onkruid dat je nooit kwijtraakt. Maar diezelfde hardnekkigheid maakt het voor een survivalist juist ideaal: de plant groeit overal en het hele jaar door.
Je herkent zevenblad aan de driedubbel samengestelde blaadjes - elke steel heeft drie blaadjes met elk drie kleine lobjes, vandaar de naam. De bladeren zijn licht getand en hebben een subtiele kruidige geur als je ze fijnwrijft. De plant groeit laag en dicht in schaduwrijke hoeken.
Eet de jonge blaadjes, bij voorkeur voordat de plant bloeit. Gekookt smaken ze als spinazie, rauw zijn ze frisser maar iets sterker van smaak. Combineer het met gevangen vis of wild voor een complete maaltijd - lees daarvoor hoe je vissen en jagen aanpakt in de natuur.
Hoe je een onbekende plant veilig test
Vind je een plant die er eetbaar uitziet maar die je niet volledig herkent? Dan bestaat er de universele veiligheidstest. Wrijf een beetje plantensap op je pols en wacht twintig minuten. Geen reactie? Wrijf dan een klein beetje op je lip, wacht opnieuw. Vervolgens kauwen, niet doorslikken, en nog eens wachten.
Pas daarna - als er nog steeds geen irritatie, jeuk of branderigheid is - mag je heel voorzichtig een kleine hoeveelheid proberen.
Let op: deze methode werkt niet tegen alle giftige stoffen. Gebruik hem alleen als laatste redmiddel. Pas hem nooit toe bij bessen, paddenstoelen of planten met witte melkstof in de stengel - dat is vrijwel altijd een waarschuwingssignaal. Het Voedingscentrum documenteert welke inheemse planten gevaarlijk zijn - de lijst is langer dan je denkt.
Drie soorten kennen is een solide basis
Je hoeft geen veldgids van buiten te kennen om de natuur als voedselbron te gebruiken. Brandnetel, paardenbloem en zevenblad groeien door heel Nederland, het hele jaar door, en zijn zo herkenbaar dat vergissen vrijwel onmogelijk is. Ze leveren genoeg calorieën en voedingsstoffen om de ergste honger te stillen.
Ga de komende week eens bewust op pad in een park of bos en probeer ze te spotten. Je zult snel merken dat ze overal staan - en dat het plezier van herkennen toeneemt naarmate je er meer oog voor krijgt.