Je staat met natte handen in de regen en je aansteker weigert voor de derde keer. Herkenbaar? De meeste mensen kopen hun eerste vuurstarter pas nadat ze een keer droog kwamen te staan. Welke vuurstarter je meeneemt maakt het verschil tussen een avond rillend in je bivakzak of een knapperend vuur binnen vijf minuten.
Er is geen enkele vuurstarter die alles kan. Een ferro rod werkt nog nat, maar vraagt oefening. Een aansteker is snel, maar faalt bij kou. Stormproof lucifers zijn simpel, maar eindig. Hieronder zet ik de opties naast elkaar, zodat je weet wat je in je rugzak stopt voor welke situatie.
Waarom je gewone aansteker je in de steek laat
De meeste aanstekers werken op butaan, en butaan kookt bij min 1 graad Celsius. Onder die temperatuur daalt de druk in het gasreservoir zo ver dat er simpelweg geen brandbaar gas meer uit komt, hoe hard je ook knipt. Op hoogte speelt iets vergelijkbaars: minder zuurstof en lagere luchtdruk maken het vlammetje kleiner en instabieler. Een Zippo met benzine werkt bij kou beter, maar verdampt de brandstof juist sneller als je hem een paar dagen niet gebruikt, en lekt hij makkelijk in je rugzak.
Conclusie: een aansteker is prima als back-up voor dagelijks gebruik, maar niet als enige vuurbron in je noodpakket. Daarvoor is een noodschuilplaats bouwen trouwens net zo belangrijk als vuur maken, zeker als de temperatuur verder zakt.
De ferro rod: traag te leren, bijna onverwoestbaar
Een ferro rod (ook wel firesteel) is een staaf van ferrocerium die bij schrapen met een scherpe rand vonken van boven de 3000 graden Celsius afgeeft. Die temperatuur is hoog genoeg om droge tondel direct te laten vlammen, ook als de staaf zelf doorweekt is. Merken als Überleben en Light My Fire claimen tussen de 3000 en 12.000 schrapen per staaf, afhankelijk van de dikte. Een stevige rod van 12 millimeter gaat letterlijk jaren mee bij normaal gebruik.
Het nadeel: een ferro rod vraagt droge, fijn geprepareerde tondel en een beetje handigheid. Je schraapt niet de staaf naar het hout toe, maar het hout (of de striker) van je af, met een korte, felle beweging vlak boven je brandstof. Oefen dit thuis een paar keer voordat je erop moet vertrouwen in het veld. Wie dat eenmaal onder de knie heeft, kan ook vuur maken met een stuk ijs een stuk makkelijker plaatsen: beide technieken draaien om geconcentreerde hitte op droge tondel krijgen, niet om een grote vlam.
Stormproof lucifers: de onderschatte middenweg
Stormproof lucifers, zoals die van UCO, branden tot 15 seconden door, ook in regen en wind, en blijven zelfs kort onder water aan. Dat maakt ze geschikt als snelle back-up zonder leercurve: je strijkt ze af zoals een gewone lucifer en ze doen de rest. Ze zijn wel eindig en nemen meer ruimte in dan een ferro rod van hetzelfde gewicht.
De slimste combinatie is er een paar in een waterdicht buisje stoppen naast je ferro rod. Zo heb je een snelle oplossing voor als je haast hebt of koude vingers hebt die niet precies genoeg schrapen, en een onuitputtelijke back-up voor de lange termijn.
Magnesium blokjes: meer gedoe dan je zou denken
Een magnesiumblokje met ferro-strip aan de zijkant klinkt als een goed twee-in-een-idee, en dat is het ook, maar alleen als je de tijd neemt. Je schraapt eerst een klein bergje magnesiumkrullen van het blok af (dat brandt namelijk op zichzelf fel wit en heet), en pas dan steek je dat hoopje aan met de ferro-strip ernaast. Bij harde wind waait je magnesiumstapeltje zo weg voordat je de vonk erop hebt. Het werkt uitstekend als je rustig de tijd hebt, minder goed als je kletsnat en onderkoeld snel vuur nodig hebt.
Wat je echt in je rugzak hoort te hebben
Voor een weekendtocht is een simpele ferro rod met striker en een paar stormproof lucifers als back-up ruim voldoende. Voor langere tochten of winterkamperen voeg je een kleine aansteker toe voor dagelijks gebruik (koken, kaarsje), met de ferro rod en lucifers strikt gereserveerd voor noodgevallen. Bewaar je tondel, zoals vaseline-wattenbolletjes of berkenschors, altijd apart in een waterdicht zakje. Droge tondel is namelijk vaker het probleem dan de vuurstarter zelf.
Een survival rugzak met aparte, goed afgesloten vakken helpt hierbij enorm: je wilt je vuurstarters en tondel niet tussen vochtige kleding laten belanden. Combineer dat met een hoofdlamp die het ook in het donker en de kou doet, en je hebt een basisset die in negen van de tien noodsituaties volstaat.
Het principe achter ferrocerium is overigens al meer dan honderd jaar oud en gaat terug op de uitvinding van het vuursteenmengsel door Carl Auer von Welsbach rond 1903. De techniek is sindsdien nauwelijks veranderd, enkel het materiaal is lichter en betrouwbaarder geworden.
Test het voordat je het nodig hebt
De grootste fout die mensen maken: een nieuwe vuurstarter kopen en hem ongeopend in de rugzak laten zitten tot het moment dat het ertoe doet. Oefen thuis, in de tuin of op een camping, met natte handen en in de schemering. Dan weet je precies hoeveel kracht je ferro rod vraagt, hoe je striker ligt in je hand, en of je tondel wel echt vlam vat. Die vijf minuten oefenen nu bespaart je later een avond in het donker zonder warmte.